Дар асри XXI смартфон дар дасти ҷавон на танҳо воситаи иртибот, балки силоҳи пурқудрат аст. Мутаассифона, ин силоҳ на танҳо барои илмомӯзӣ, балки аз ҷониби гурӯҳҳои ифротӣ барои заҳролуд кардани мағзи насли наврас истифода мешавад. Имрӯз экстремизм ва терроризм чеҳраи худро иваз кардаанд: онҳо акнун на дар кӯчаҳои хилват, балки дар наворҳои ҷолиби TikTok, чатҳои Telegram ва шарҳҳои Instagram пинҳон шудаанд.

Дар асри технологияҳои муосир, интернет на танҳо манбаи дониш, балки ба як майдони хатарноки бозиҳои геополитикӣ ва идеологӣ табдил ёфтааст. Имрӯз экстремизм ва терроризм на танҳо таҳдиди низомӣ, балки таҳдиди иттилоотӣ мебошанд. Ҳадафи асосии гурӯҳҳои ифротӣ — ҷавонон ҳастанд, зеро насли ҷавон нерӯи созанда, вале аз ҷиҳати таҷрибаи ҳаётӣ ҳанӯз осебпазир мебошад.

Вазъияти имрӯза: Чаро ҷавонон?

Гурӯҳҳои террористӣ ҷавононро ҳадафи асосӣ интихоб мекунанд, зеро:

Эҳсосоти зудбовар: Ҷавонӣ давраи ҷустуҷӯи адолат аст. Ифротгароён бо истифода аз шиорҳои дурӯғини "адолатхоҳӣ" ҷавононро фиреб медиҳанд.

Камтаҷрибагӣ: Набудани таҷрибаи кофии ҳаётӣ ва дониши амиқи диниву ҳуқуқӣ боис мегардад, ки ҷавон фарқи байни "сафед" ва "сиёҳ"-ро гум кунад.

Танҳоӣ ва мушкилоти иҷтимоӣ: Касоне, ки худро дар ҷомеа нодаркор ҳис мекунанд ё бо мушкилиҳои молиявӣ рӯ ба рӯ ҳастанд, зудтар ба доми ваъдаҳои пуч ва ҷаннатҳои дурӯғини вербовкачиён меафтанд.

Тактикаи "шикор"-и виртуалӣ

Вербовкачиёни муосир психологҳои моҳиранд. Онҳо чӣ гуна амал мекунанд?

Пайдо кардани нуқтаи заиф: Онҳо дар шарҳҳо ё гурӯҳҳои кушода шахсони фаъол ё норозиро меёбанд.

Эҷоди дӯстии дурӯғин: Бо шумо ҳамдардӣ мекунанд, худро "бародар" ё "хоҳар" муаррифӣ карда, бовариро ба даст меоранд.

Иваз кардани арзишҳо: Оҳиста-оҳиста маводҳои видеоие мефиристанд, ки дар онҳо зӯроварӣ ҳамчун "қаҳрамонӣ" ва хиёнат ба Ватан ҳамчун "ҷиҳод" нишон дода мешавад.

1. Шабакаҳои иҷтимоӣ: Майдони «шикор»-и вербовкачиён

Агар ҷалби ҷавонон ба гурӯҳҳои мамнӯъ дар масҷидҳои зеризаминӣ ё вохӯриҳои рӯ ба рӯ сурат мегирифт, имрӯз ин раванд ба фазои маҷозӣ кӯчидааст.

TikTok ва Reels: Наворҳои кӯтоҳ бо мусиқиҳои эҳсосӣ ва шиорҳои ҷолиб диққати ҷавононро зуд ҷалб мекунанд.

Telegram-ботҳо: Ин ҷо паноҳгоҳи асосии ифротгароён аст, ки дар он ҷо маводҳои мағзшӯиро ба таври анонимӣ паҳн мекунанд.

Бозиҳои онлайнӣ: Ҳатто дар чатҳои бозиҳои видеоӣ вербовкачиён бо ҷавонон робита барқарор карда, оҳиста-оҳиста ақидаҳои худро ҷой мекунанд.

2. Психологияи фиреб: Онҳо чӣ гуна амал мекунанд?

Ифротгароён психологҳои моҳиранд. Онҳо аз мушкилоти ҷавонон — бекорӣ, муҳоҷират, нофаҳмӣ дар оила ё эҳсоси беадолатӣ — истифода мебаранд. Онҳо ба ҷавон эҳсоси "муҳим будан" ва "қаҳрамонӣ"-ро мебахшанд, вале дар асл ӯро ҳамчун "гӯшти даҳани тӯп" истифода мебаранд.

3. Махсус барои волидон: Нишонаҳои хатар

Бисёр вақт волидон охирин касе мешаванд, ки аз роҳи хато рафтани фарзандашон огоҳ мегарданд. Ба ин нуктаҳо диққат диҳед:

Тарзи рафтор: Фарзандатон якбора камгап шудааст, аз ширкати дӯстони деринааш канораҷӯӣ мекунад ё бо касони ношинос соатҳо дар чат сӯҳбат мекунад.

Тағйирёбии ақида: Дар гуфтори ӯ калимаҳои тунд, таассуби динӣ ва нафрат нисбат ба сохти давлатдорӣ ё дигар динҳо пайдо мешавад.

Махфият: Пинҳон кардани экрани телефон ҳангоми наздик шудани волидон ё истифодаи чанд рамзи гуногун барои ворид шудан ба барномаҳо.

4. Чӣ гуна бояд пеши инро гирифт? (Роҳҳои ҳал)

- Маърифати рақамӣ: Ҷавонон бояд фаҳманд, ки ҳар як "лайк", "коммент" ва "репост" дар зери маводи шубҳанок тибқи қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон ҷавобгарӣ дорад. Амнияти миллӣ — ин амнияти ҳар як хонавода аст.

Муколамаи кушод: Волидон бояд дӯсти наздики фарзанди худ бошанд. Агар ҷавон дар хона гӯш карда нашавад, ӯ "гӯшҳои шунаво"-ро дар интернет меёбад.

Илму ҳунар: Роҳи беҳтарини мубориза бо ҷаҳолат — илм аст. Ҳар қадар ҷавонон бо илм, варзиш ва касбу ҳунар машғул бошанд, ҳамон қадар имкони фиреб додани онҳо камтар мешавад.

Ҳисси ватандӯстӣ: Мо бояд ба ҷавонон фаҳмонем, ки ватандӯстӣ танҳо сухан нест, балки ҳифзи сулҳу суботи кишвар ва саҳм гузоштан дар рушди Тоҷикистони азиз аст.

Хулоса

Мубориза бо экстремизм танҳо кори мақомоти ҳифзи ҳуқуқ нест. Ин вазифаи ҳар як падару модар, ҳар як омӯзгор ва ҳар як ҷавони бедордил аст.

Экстремизм — ин вабои аср аст, ки марз ва миллат надорад. Танҳо бо иттиҳоди давлат, ҷомеа ва оила мо метавонем насли наврасро аз ин хатар эмин дорем. Биёед, зирак бошем ва ояндаи фарзандони худро қурбони бозиҳои бегонагон накунем!